In het kort
- SOC 2 beoordeelt het systeem van een serviceorganisatie, dus AI-onderdelen die binnen de scope vallen, worden met de bestaande criteria meegenomen.
- Klanten vragen vooral naar gebruik van hun data voor training, bewaartermijnen, externe modelaanbieders, wijzigingsbeheer en toegang tot prompts en uitvoer.
- Externe modelaanbieders zijn in SOC 2-termen vaak subservice-organisaties, en die moet je meenemen in je beschrijving en je leveranciersbeoordeling.
- Naast SOC 2 bestaan ISO/IEC 42001, het NIST AI RMF en de Europese AI-verordening. Dat zijn andere soorten kaders, en ze vervangen een SOC 2-rapport niet.
Kort antwoord
Als je AI in je product gebruikt of aanbiedt, verandert een SOC 2-onderzoek niet van vorm. Je moet wel laten zien dat de AI-onderdelen net zo beheerst zijn als de rest van je dienst, met controls (beheersmaatregelen) en evidence (bewijs dat die werken). Klanten en auditors stellen daarbij vooral vragen over data en over de externe partijen die meedoen. Wie SOC 2 nog niet kent, vindt de basis op de pagina over voor wie SOC 2 bedoeld is.
Voor zover bekend heeft de AICPA geen aparte AI-criteria vastgesteld. De bestaande Trust Services Criteria, de criteria waarop een SOC 2-onderzoek is gebaseerd, blijven dus het uitgangspunt. De AICPA heeft wel een technische vraag-en-antwoordnotitie (TQA 9561) gepubliceerd over hoe het gebruik van AI door een serviceorganisatie SOC 1- en SOC 2-onderzoeken kan raken.
Valt AI onder SOC 2?
Ja, als het AI-onderdeel bij het systeem hoort dat in het onderzoek zit. Het bepalen van die afbakening heet de scope (wat er wel en niet in het onderzoek zit). Een AI-model, de data-pipeline eromheen, de prompts, de logs en de externe aanroepen naar een modelaanbieder kunnen allemaal in scope vallen. Dat is niet vanzelfsprekend: jij kiest wat erin zit, en je beschrijft dat in je systeembeschrijving. Hoe een onderzoek verloopt, lees je op de pagina over het auditproces.
Welke criteria relevant zijn, hangt af van je dienst. Beveiliging is in elk SOC 2-onderzoek de basis. Beschikbaarheid, verwerkingsintegriteit, vertrouwelijkheid en privacy kies je op basis van wat je aan klanten belooft. Bij AI komen verwerkingsintegriteit, vertrouwelijkheid en privacy vaak naar voren, omdat klantdata terechtkomt in prompts, uitvoer en soms in trainingsdata.
Goed om te weten: Een SOC 2-rapport toetst controls, niet of de uitvoer van een AI-model altijd klopt. Leg klanten die daar wel op hopen eerlijk uit wat het rapport wel en niet zegt.
Wat klanten vragen
Veel klanten stellen dezelfde vragen, vaak in een beveiligingsvragenlijst of in een inkoopgesprek. Zet die vragen naast je rapport, zodat je per vraag weet waar het in het onderzoek terugkomt en wat je erbij moet vertellen. Zie ook het artikel over beveiligingsvragenlijsten en SOC 2.
| Klantvraag | Waar zie je het terug in SOC 2 | Wat leg je erbij |
|---|---|---|
| Gebruiken jullie mijn data om modellen te trainen? | Bij de beschrijving van gegevensverwerking en de controls op gebruik en vertrouwelijkheid van klantdata | Een eenduidig antwoord per datatype, en hoe je dat technisch en contractueel afdwingt |
| Waar en hoe lang wordt data bewaard? | Bij de controls op bewaren en verwijderen, en de test daarvan in de onderzoeksperiode | Bewaartermijnen per categorie (prompts, uitvoer, logs), de locatie en hoe verwijderen werkt |
| Welke externe modelaanbieders gebruiken jullie? | Bij externe partijen in je systeembeschrijving (subservice-organisaties, zie hieronder) | Een lijst van partijen, welke data zij zien en welk bewijs je van hen hebt |
| Hoe worden wijzigingen aan modellen beheerd? | Bij wijzigingsbeheer (change management): testen, goedkeuring en terugdraaien | Versiebeheer van modellen en prompts, de testaanpak voor uitrol en wie mag wijzigen |
| Wie heeft toegang tot prompts en uitvoer? | Bij toegangsbeheer en het loggen van toegang | Welke rollen toegang hebben, hoe dat gelogd wordt en of medewerkers inhoud kunnen inzien |
Een inkoper leest het rapport ook op afwijkingen, de exceptions. Dat zijn controls waarvan de auditor heeft vastgesteld dat ze in de onderzoeksperiode niet volledig werkten. Een afwijking hoeft geen einde van het verhaal te zijn, maar je moet hem wel kunnen uitleggen. Lees hoe je een SOC 2-rapport beoordeelt voor de kant van de afnemer.
Modelaanbieders als subservice-organisaties
Gebruik je een externe AI-dienst of een extern model, dan is die partij vaak een subservice-organisatie: een derde partij waarop jij leunt om (een deel van) je dienst te leveren. In een SOC 2-rapport kun je zo'n partij op twee manieren opnemen. Bij de carve-out-methode laat je haar controls buiten je beschrijving, en noem je de controls die je van haar verwacht als complementary subservice organization controls (CSOC's). Bij de inclusive-methode neem je de relevante controls van de partij mee in je eigen beschrijving. Welke methode past, bespreek je met je auditor. Meer over deze keuze staat in het artikel over subservice-organisaties.
Een inkoper wil weten welke modelaanbieder je gebruikt en wat die met de data doet. Vraag de partij om eigen zekerheid, zoals een SOC-rapport of vergelijkbaar bewijs, en bekijk daarin de exceptions en de CSOC's. Niet elke aanbieder deelt zo'n rapport. Dan leg je de risico's op een andere manier vast en beperk je welke data je deelt.
Let op: Afspraken over datagebruik, zoals of data mag worden gebruikt voor training, horen in je contract. Een algemene beleidspagina op een website is geen contract.
Andere kaders naast SOC 2
SOC 2 is een onderzoek van een auditor naar controls. De kaders hieronder hebben een andere opzet en status. Ze vervangen een SOC 2-rapport dus niet, maar ze helpen klanten wel zien hoe je AI-risico's aanpakt.
ISO/IEC 42001
ISO/IEC 42001 is een internationale norm voor een AI-managementsysteem: eisen en richtlijnen om AI binnen een organisatie op te zetten, uit te voeren en continu te verbeteren. ISO en IEC publiceerden de norm in december 2023. Hij richt zich op organisaties die AI-producten of -diensten leveren of gebruiken. Het is een managementsysteemnorm, dus gericht op hoe je AI bestuurt, niet op een auditrapport over controls. Wie ISO 27001 naast SOC 2 wil leggen, leest de vergelijking van SOC 2 en ISO 27001.
Het NIST AI Risk Management Framework
Het NIST AI Risk Management Framework is een vrijwillig raamwerk van het Amerikaanse NIST, versie 1.0, uitgebracht in januari 2023. Het bestaat uit vier functies: GOVERN (bestuur, beleid en verantwoordelijkheden), MAP (de context en mogelijke impact van een systeem in kaart brengen), MEASURE (risico's meten en volgen) en MANAGE (risico's prioriteren en behandelen). Het raamwerk noemt ook risico's van externe leveranciers en vooraf getrainde modellen.
De Europese AI-verordening
De Europese AI-verordening (Verordening (EU) 2024/1689) is wetgeving. Ze werkt met een risicogebaseerde aanpak en onderscheidt vier risiconiveaus: onacceptabel risico (verboden), hoog risico (toegestaan onder strikte eisen), transparantierisico (een informatieplicht, bijvoorbeeld melden dat iemand met een chatbot praat) en minimaal risico (geen specifieke regels). Voor algemene AI-modellen gelden aparte regels.
Let op: Dit is algemene informatie en geen juridisch advies. De peildatum van dit artikel is oktober 2026. Welke verplichtingen voor jouw dienst gelden, hangt af van je rol en situatie. Raadpleeg de officiële tekst en, waar het ertoe doet, een jurist.
Praktische stappen
Begin met de basis. Deze stappen gelden voor elke AI-leverancier, ongeacht welk rapport je later nodig hebt.
- Maak een AI-inventaris. Breng in kaart welke AI-onderdelen in je product zitten, welke AI-tools medewerkers gebruiken en welke data daarnaartoe gaan. NOREA beschrijft een AI-register met gebruik, rol en risicoklasse als startpunt.
- Stel een beleid voor AI-gebruik op. Leg vast welke tools zijn toegestaan, welke data erin mag en wie nieuwe AI-diensten goedkeurt.
- Pas dataclassificatie toe. Bepaal per categorie (bijvoorbeeld openbaar, intern, vertrouwelijk en persoonsgegevens) of die naar een externe AI-dienst mag, en onder welke voorwaarden.
- Beoordeel je modelaanbieders als leveranciers. Vraag naar hun zekerheid, bekijk de exceptions en de CSOC's, en leg datagebruik en bewaartermijnen vast in het contract.
- Leg wijzigingen en toegang vast. Versioneer modellen en prompts, test voordat je ze uitrolt, en houd bij wie toegang heeft tot prompts, uitvoer en logs.
Tip: Begin met de inventaris. Je kunt de scope van je SOC 2-onderzoek pas goed bepalen als je weet welke AI-onderdelen je hebt en waar ze draaien.
2-Control, de initiatiefnemer van deze site, schreef over het op orde brengen van de basis, zoals informatiehuishouding, beveiliging en governance (bestuur en beheer), voordat je generatieve AI inzet. Dat lees je in het artikel van 2-Control over AI en de basis op orde.
Wat nog in beweging is
Dit onderwerp verandert snel. Dit zijn de punten om in de gaten te houden:
- AICPA: Op 13 oktober 2026 publiceerde de AICPA een praktische handreiking over AI bij audits van financiële overzichten. Die verwijst kort naar de guidance over SOC 1- en SOC 2-onderzoeken (TQA 9561). Of de AICPA aparte AI-criteria voor SOC 2 uitbrengt, staat nergens in deze bronnen. Controleer de AICPA-site voor de actuele stand.
- NIST: NIST meldt dat AI RMF 1.0 wordt herzien als onderdeel van het White House AI Action Plan. Gebruik bij twijfel de actuele versie.
- Europese AI-verordening: De verordening wordt gefaseerd van toepassing, en er lopen voorstellen om de regels te vereenvoudigen. De actuele stand staat op de officiële pagina van de Europese Commissie.
- Nederlandse praktijk: NOREA publiceerde in juli 2026 deel één van een serie over AI-governance voor IT-auditors. De vervolgdelen gaan over proportionaliteit, menselijk toezicht en logging.
Veelgestelde vragen
Heb ik een apart AI-certificaat nodig om bij klanten te scoren?
Nee. Een SOC 2-rapport is geen certificaat voor AI, en AI-componenten binnen de scope worden met de bestaande criteria beschreven en getoetst. Voor zover bekend heeft AICPA daar geen aparte AI-criteria voor vastgesteld.
Mag ik mijn AI-dienst "SOC 2 compliant" noemen?
Die bewering zegt weinig. Een SOC 2-rapport gaat over een bepaalde scope en een bepaalde periode, en het toetst controls. Noem liever welke scope het rapport dekt en over welke periode het gaat, zodat de klant zelf kan beoordelen wat het betekent.
Wat doe ik als mijn modelaanbieder geen SOC 2-rapport deelt?
Vraag dan welke andere zekerheid de partij kan geven, zoals een ander auditrapport of bewijs van haar beheersmaatregelen. Beoordeel daarnaast het risico van de data die je deelt, en beperk gevoelige data tot wat echt nodig is. Leg je keuze schriftelijk vast.
Is de Europese AI-verordening hetzelfde als SOC 2?
Nee. De AI-verordening is wetgeving met verplichtingen per risiconiveau, terwijl SOC 2 een onderzoek naar controls door een auditor is. Voor de verplichtingen die voor jouw dienst gelden, raadpleeg je de officiële tekst en de actuele stand.
Bronnen
- AICPA: System and Organization Controls, SOC Suite of Services: de vijf categorieën van SOC 2. Op deze pagina komen geen aparte AI-criteria voor.
- AICPA: TQA 9561, effect van het gebruik van AI door een serviceorganisatie op SOC 1- en SOC 2-onderzoeken: het bestaan en de afbakening van deze technische notitie (de tekst zelf vraagt een gratis account).
- AICPA-nieuwsbericht over de praktische handreiking over AI bij audits, 13 oktober 2026: de datum en de verwijzing naar aparte SOC-guidance.
- ISO/IEC 42001:2023 via de IEC Webstore: titel, publicatiedatum (december 2023), uitgevende organisaties en scope. De ISO-pagina was niet toegankelijk.
- NIST AI Risk Management Framework: het vrijwillige karakter, versie 1.0 uit januari 2023 en de melding over herziening.
- NIST AI RMF kernpagina: de vier functies en de aandacht voor leveranciersrisico's.
- Europese Commissie: regelgevingskader voor AI: de risicogebaseerde aanpak en de vier risiconiveaus, zonder toepassingsdata.
- NOREA Magazine: Zonder dossier geen governance: de opbouw van een AI-dossier, waaronder het AI-register.
- 2-Control: het artikel over AI en de basis op orde: de nadruk op basisgovernance voordat je generatieve AI inzet.